Przyroda i historia Wysp Cíes: ptaki morskie, życie w morzu i ludzie na wyspach od epoki brązu
Wyspy Cíes wyglądają jak raj nietknięty przez czas: biały piasek, przejrzysta woda, sosnowe lasy i ptaki morskie. Rzeczywistość jest ciekawsza. Ludzie mieszkali tu, z przerwami, od epoki brązu; mnisi, piraci, żołnierze i solarze ryb zostawili po sobie ślady, a dzisiejsze dzikie piękno wysp to efekt dziesięcioleci świadomej ochrony. Poznanie tej historii i życia, które wypełnia klify i otaczające je morze, sprawia, że wizyta staje się znacznie bogatsza.
Ten poradnik opisuje park narodowy, do którego należą wyspy, ich krajobraz, ptaki morskie i życie w morzu, długą historię ludzi, pozostałe wyspy parku oraz to, jak odwiedzać je tak, żeby pozostały takie, jakie są.
Park narodowy Wysp Atlantyckich
Co chroni
Cíes należą do morsko-lądowego parku narodowego, który obejmuje cztery archipelagi u wybrzeży Galicji.
- Park narodowy, utworzony 1 lipca 2002 roku, obejmuje 8480 ha (7285,2 ha morza i 1194,8 ha lądu); na archipelag Cíes przypada 2658 ha morza i 433 ha lądu.
- Park obejmuje archipelagi Cíes, Ons i Cortegada w prowincji Pontevedra oraz Sálvora w prowincji A Coruña.
Większość parku to morze: chronione wody wokół wysp są równie ważne jak ląd i obowiązują je te same zasady.
Jak rozwijała się ochrona
Wyspy nie zawsze były tak starannie chronione. Masowa turystyka zaczęła się w latach 50., a szkody, które wyrządziła, skłoniły do działania: ochrona zaczęła się w 1980 roku, kiedy Cíes ogłoszono parkiem przyrodniczym; w 1988 roku wyspy stały się obszarem specjalnej ochrony ptaków. Park narodowy powstał w 2002 roku, a wraz z nim dzienny limit odwiedzających: limit wynosi 1800 odwiedzających dziennie dla Wysp Cíes (1300 dla Ons).
Krajobraz
Trzy wyspy, dwa oblicza
Archipelag tworzą trzy wyspy: Monteagudo (północna), do Faro (środkowa) i San Martiño (południowa); dwie pierwsze łączą falochron i piaski plaży Rodas. Wyspę do Faro i San Martiño dzieli cieśnina Freu da Porta szeroka na około 500 m.
Wyspy mają dwie zupełnie różne strony. Wszystkie trzy wyspy są górzyste, z niemal pionowymi zachodnimi klifami wysokimi na ponad 100 m i licznymi grotami morskimi, a łagodniejsze, osłonięte wschodnie zbocza kryją lasy, plaże i wydmy. Zachód przyjmuje pełną siłę Atlantyku; wschód, zwrócony ku ría, jest na tyle spokojny, że mogą się tam tworzyć plaże.
Najwyższy punkt
Najwyższy punkt to Alto das Cíes, 197 m, na Monteagudo. Z latarni i punktów widokowych wyspy wyglądają jak jeden mur postawiony naprzeciw oceanu: przy latarni morskiej Cíes pod twoimi stopami opadają 175-metrowe klify, a w polu widzenia masz cały archipelag — gigantyczny falochron osłaniający Ría de Vigo przed Atlantykiem.
Rodas i laguna
Między Monteagudo a Faro morze usypało piaszczystą mierzeję. Plaża Rodas ma 1,3 km długości i 60 m szerokości, a za nią leży laguna: w czasie przypływu morze wlewa się między dwie wyspy od strony zachodniej i wypełnia lagunę za plażą Rodas.
Ptaki morskie
Kolonia mew
Cíes to jedno z najważniejszych miejsc ptaków morskich w Europie. 22 000 par mew romańskich tworzy największą kolonię na świecie, a gniazduje tu także 2500 par kormoranów czubatych. Mewy panują na klifach i zboczach; kormorany wybierają półki skalne blisko morza.
Obserwacja
Są dwa obserwatoria ptaków, w pobliżu punktu widokowego Pedra da Campá i obok latarni na Monteagudo. Z tego na trasie do latarni możesz obserwować tysiące gniazdujących mew romańskich, a przy odrobinie szczęścia także kormorany czubate gniazdujące blisko morza. Czatownie są tak zaprojektowane, żeby można było patrzeć, nie płosząc kolonii. Weź lornetkę, jeśli masz, bądź cierpliwy i mów cicho: im dłużej patrzysz, tym więcej dostrzegasz.
Ostrzeżenie z przeszłości
Nie wszystkim gatunkom wiedzie się dobrze. W 1960 roku naliczono 400 par nurzyków iberyjskich; dziś ptak ten niemal zniknął z wysp.
Życie w morzu
Wody wokół Cíes należą do parku narodowego i tętnią życiem.
- Goście z oceanu. Delfiny, wieloryby i żółwie morskie regularnie odwiedzają wody wokół wysp. Wypatruj ich ze statku i z wysoko położonych punktów widokowych.
- Laguna. W pogodne dni z grobli przecinającej O Lago widać ryby, kraby i wodorosty.
- Ochrona. Łowiectwo podwodne i wędkarstwo rekreacyjne są zakazane, a nurkowanie z balastem wymaga wcześniejszej zgody. Zbieranie muszli na plażach i z dna morskiego jest zabronione.
Rośliny wydm
Za plażami wydmy dają schronienie roślinom przystosowanym do soli, wiatru i ruchomego piasku, niektórym bardzo rzadkim. Zagrożony zawciąg Armeria pungens to jeden z rosnących tu skarbów galicyjsko-portugalskiego wybrzeża. Chodzenie przez wydmy wyłącznie wyznaczonymi ścieżkami to najprostszy sposób, by je chronić.
Ludzie na wyspach od epoki brązu
Pierwsi mieszkańcy
Pierwsza osada pochodzi z epoki brązu: to wioska As Hortas na zboczu Monte Faro, zamieszkana także w czasach rzymskich. Znaleziska pokazują, że mieszkańcy wysp w epoce brązu jedli skorupiaki i ryby z okolicznych wód i prawdopodobnie handlowali z ludźmi z wybrzeża. Blisko szczytu możesz zboczyć do castro As Hortas, pozostałości osady z epoki brązu, na trasie do latarni.
Wyspy Bogów
Rzymianie nazywali je Wyspami Bogów. Łatwo zrozumieć dlaczego, gdy stoi się na Monte Faro z Atlantykiem rozpostartym w dole.
Pustelnicy i mnisi
We wczesnym średniowieczu wspólnoty religijne szukały odosobnienia wysp. W VI wieku założono dwie pustelnie, San Martiño na wyspie południowej i San Estevo na wyspie środkowej, na której ruinach stoi dziś centrum interpretacji.
Centrum interpretacji
Dziś w miejscu San Estevo działa centrum interpretacji parku. W centrum interpretacji jest wystawa o wartościach parku, a historia wciąż jest tam widoczna: jeden z antropomorficznych grobów znalezionych w San Estevo nadal można zobaczyć w centrum interpretacji. Leży na trasie do latarni, około 20 minut od punktu informacyjnego, więc łatwo włączyć je do spaceru.
Piraci
Odosobnienie niosło też niebezpieczeństwo. Mieszkańcy opuścili wyspy w połowie XVI wieku z powodu najazdów pirackich, w tym Francisa Drake’a. Przez długie okresy wyspy były niemal opuszczone.
Żołnierze i osadnicy
Bezpieczeństwo wróciło w XIX wieku. W XIX wieku wyspy ufortyfikowano: w 1810 roku w dawnym klasztorze San Estevo urządzono skład artylerii, a koszary i więzienie powstały przy plaży Nosa Señora (Nuestra Señora), co zachęciło ludzi do ponownego osiedlenia się.
Solone ryby i latarnia
Z osadnikami przyszedł przemysł. Około 1840 roku powstały dwie solarnie ryb, jedna w miejscu, gdzie dziś stoi restauracja Rodas, a latarnia pochodzi z 1852 roku. Nad jeziorem stała karczma, a samo jezioro służyło jako hodowla homarów. Interes nie przetrwał jednak długo: konkurencja konserwowni z pobliskiego wybrzeża doprowadziła solarnie do upadku i do 1900 roku zostały z nich tylko magazyny.
Ostatni mieszkańcy
Niewielka społeczność, głównie z Cangas, mieszkała na wyspach do połowy XX wieku. Gdy odchodzili, przybywali turyści i zaczęła się współczesna historia wysp — turystyka i ochrona. Idąc dziś ścieżkami, mijasz ślady każdego rozdziału: wioskę z epoki brązu na Monte Faro, ruiny pustelni pod centrum interpretacji, XIX-wieczną groblę i latarnię oraz miejsce dawnej solarni przy Rodas. Niewiele plaż na świecie nosi tyle historii tak lekko.
Pozostałe wyspy parku
Cíes dzielą park narodowy z trzema innymi archipelagami, a każdy ma swój charakter.
- Ons ma podobny system zezwoleń. Ons to jedyna z Wysp Atlantyckich, która wciąż ma stałych mieszkańców — mniej niż 20 osób.
- Sálvora ma dramatyczną historię: w 1921 roku u wybrzeży Sálvory rozbił się parowiec Santa Isabel; mieszkańcy wyspy, głównie kobiety, wypłynęli łodziami na pomoc, ale zginęło ponad 200 osób.
- Cortegada ma duchową przeszłość: w XIV i XV wieku sanktuarium na Cortegadzie przyciągało wielkie pielgrzymki.
Dzień dla miłośników przyrody
- Wczesny statek: przypłyń pierwszym rejsem, kiedy na wyspach jest najciszej.
- Trasa do latarni: dojdź do obserwatorium ptaków przy Pedra da Campá i dalej do latarni, zatrzymując się po drodze w centrum interpretacji.
- As Hortas: krótkie odbicie do wioski z epoki brązu blisko szczytu.
- Obiad: piknik w miejscu odpoczynku przy lagunie.
- Popołudnie: laguna w czasie przypływu, a potem spokojny spacer wzdłuż Rodas i wydm, po ścieżkach.
- Powrót: wypatruj delfinów z pokładu.
Zasady wobec dzikiej przyrody
- Zachowaj dystans od gniazdujących ptaków, które łatwo spłoszyć.
- Korzystaj z obserwatoriów, zaprojektowanych tak, by można było patrzeć bez niepokojenia kolonii.
- Nigdy nie karm mew i trzymaj jedzenie na plaży spakowane.
- Trzymaj się ścieżek, zwłaszcza na wydmach i przy klifach.
- Zostaw wszystko tak, jak zastałeś: muszle, kamienie i rośliny zostają na wyspach.
Plaże ukształtowane przez Atlantyk
Plaże są wynikiem kształtu wysp. Wschodnie brzegi, zwrócone ku ría i osłonięte od oceanu przez same wyspy, gromadzą piasek w plaże i wydmy. Archipelag ma w sumie dziewięć plaż, a Rodas to najczęściej odwiedzana plaża w Galicji; w lutym 2007 roku dziennik The Guardian nazwał Rodas „najlepszą plażą świata”. Ta sama osłona, która tworzy plaże, sprawia, że woda po wewnętrznej stronie wysp jest na tyle spokojna, że za Rodas mogła powstać laguna.
Odpowiedzialne zwiedzanie
Zasady parku narodowego istnieją po to, by chronić wszystko, co opisuje ten poradnik.
- Zostawianie jakichkolwiek śmieci jest zakazane. Nie licz na kosze; zabierz wszystko ze sobą.
- Zakazane jest rozpalanie jakiegokolwiek ognia, podobnie jak biwakowanie poza kempingiem.
- Nie wolno przywozić zwierząt domowych, z wyjątkiem psów przewodników.
- Na ścieżkach dozwolone jest tylko chodzenie pieszo; rowery i inne pojazdy są zakazane.
- Drony i latawce wymagają wyraźnej zgody parku narodowego.
- Głośniki i hałas zakłócający naturalny spokój są niedozwolone.
- Trzymaj się ścieżek, zwłaszcza w pobliżu gniazdujących mew i na wydmach.
Udogodnienia dla odwiedzających
Jak przystało na park narodowy, na wyspach jest tylko to, co niezbędne.
- Nie ma wody pitnej: publiczne źródełka nie mają gwarancji sanitarnej, więc zabierz wodę, choć można ją kupić w punktach gastronomicznych na wyspach.
- Publiczne toalety są przy ścieżce powyżej kempingu, na trasie do latarni morskiej.
- Punkt pierwszej pomocy działa tylko w szczycie sezonu, na kempingu, a Vigo zwykle zapewnia latem ratowników na plażach; personel przypływa pierwszym statkiem i odpływa ostatnim.
- Kemping leży na wyspie Faro, na trasie do latarni morskiej.
Kiedy jechać
- Szczyt sezonu (Wielki Tydzień oraz od 15 maja do 15 września) to najcieplejsza pogoda i najbardziej zatłoczone plaże, a bezpłatne zezwolenie jest obowiązkowe. Kolonie mew są najbardziej ruchliwe w okresie lęgowym.
- Poza sezonem Cíes i Ons zwiedza się w grupach z przewodnikiem, który objaśnia przyrodę i historię wysp — świetny sposób, by dowiedzieć się więcej.
- O każdej porze zasady dyktuje Atlantyk: statki zależą od morza i pogody.
Dojazd w skrócie
W szczycie sezonu (Wielki Tydzień oraz od 15 maja do 15 września) każdy odwiedzający potrzebuje przed podróżą bezpłatnego zezwolenia od Xunty, bo na wyspach obowiązuje dzienny limit odwiedzających. Statki na Cíes odpływają z Vigo, Cangas, Baiony, Sanxenxo i Portonovo, a rejs trwa około 40 minut z Vigo, 35 minut z Baiony i około godziny z Cangas (z postojem w Vigo), Sanxenxo i Portonovo. Najpierw wystąp o zezwolenie; kod wstępnej rezerwacji, który dostaniesz, jest ważny dwie godziny i potrzebujesz go do kupienia biletu na prom.
Fotografowanie przyrody i krajobrazów
- Ptaki morskie: korzystaj z obserwatoriów i teleobiektywu; podchodzenie bliżej płoszy kolonie i rzadko poprawia zdjęcie.
- Klify: zachodnią stronę najlepiej widać z latarni i punktów widokowych, nigdy z krawędzi klifu.
- Laguna: w czasie przypływu woda ją wypełnia, a w spokojne, pogodne dni życie pod powierzchnią łatwo dostrzec.
- Ruiny: As Hortas i grób w centrum interpretacji warto obejrzeć z bliska.
- Ze statku: rejs daje najlepsze widoki na wyspy w całości i największą szansę na delfiny.
Wyspy od strony wody
Całodniowy rejs żeglarski ze skipperem. Żaglówka z Vigo z piknikiem na pokładzie, snorkelingiem i paddleboardingiem, na kotwicy przy wyspach, żebyś mógł dojść do latarni morskiej. Około 8 godzin — okazja, by zobaczyć klify i życie morskie od strony wody.
Rejs w obie strony z Vigo lub Cangas. Statek na wyspy i z powrotem, a dzień na wyspach należy do ciebie. Około 5–6 godzin.
Na stronie z wycieczkami znajdziesz je wszystkie z aktualnymi cenami. O zezwoleniach i promach przeczytasz w poradniku jak odwiedzić Wyspy Cíes, a o trasach w poradniku o szlakach i plażach.
Najczęstsze pytania
Kiedy Wyspy Cíes stały się parkiem narodowym?
Park narodowy Wysp Atlantyckich Galicji utworzono 1 lipca 2002 roku. Od 1980 roku Cíes były parkiem przyrodniczym.
Jakie ptaki żyją na Wyspach Cíes?
Przede wszystkim mewy romańskie — 22 000 par, największa kolonia na świecie — oraz 2500 par kormoranów czubatych.
Czy na Wyspach Cíes kiedyś mieszkali ludzie?
Tak. Pierwsza osada, As Hortas, pochodzi z epoki brązu. Od VI wieku żyli tu pustelnicy, a niewielka społeczność, głównie z Cangas, pozostała do połowy XX wieku.
Czy przy Wyspach Cíes można zobaczyć delfiny?
Delfiny, wieloryby i żółwie morskie regularnie odwiedzają wody wokół wysp.
Kiedy zbudowano latarnię morską Cíes?
Latarnia pochodzi z 1852 roku.
Jak duże są Wyspy Cíes?
Archipelag Cíes ma w granicach parku narodowego 433 ha lądu i 2658 ha morza, a jego najwyższy punkt, Alto das Cíes, ma 197 m.
Czy mogę odwiedzić pozostałe wyspy parku?
Tak. Ons ma podobny system zezwoleń i limit 1300 odwiedzających dziennie; wyspy Sálvora i Cortegada też należą do parku.