Natuur en geschiedenis van de Cíes-eilanden: zeevogels, zeeleven en eilandleven sinds de bronstijd
De Cíes-eilanden lijken een door de tijd onaangeroerd paradijs: wit zand, helder water, dennenbossen en zeevogels. De werkelijkheid is interessanter. Sinds de bronstijd hebben hier, met tussenpozen, mensen gewoond; monniken, piraten, soldaten en viszouters hebben allemaal hun sporen nagelaten; en de wilde schoonheid van de eilanden is vandaag het resultaat van tientallen jaren bewuste bescherming. Wie dat verhaal kent, en het leven dat de kliffen en de zee eromheen vult, haalt veel meer uit een bezoek.
Deze gids behandelt het nationale park waar de eilanden bij horen, hun landschap, de zeevogels en het zeeleven, hun lange menselijke geschiedenis, de andere eilanden van het park, en hoe je ze bezoekt op een manier die ze laat zoals ze zijn.
Het nationale park van de Atlantische Eilanden
Wat het beschermt
De Cíes horen bij een nationaal park van zee en land dat vier archipels voor de Galicische kust omvat.
- Het nationale park, ingesteld op 1 juli 2002, beslaat 8.480 ha (7.285,2 ha zee en 1.194,8 ha land); de archipel van de Cíes telt 2.658 ha zee en 433 ha land.
- Het park omvat de archipels van de Cíes, Ons en Cortegada in Pontevedra en Sálvora in A Coruña.
Het grootste deel van het park is zee: de beschermde wateren rond de eilanden zijn net zo belangrijk als het land, en voor hen gelden dezelfde regels.
Hoe de bescherming groeide
De eilanden werden niet altijd zo zorgvuldig behandeld. Het massatoerisme begon in de jaren 1950, en de schade die het aanrichtte leidde tot actie: de bescherming begon in 1980, toen de Cíes tot natuurpark werden uitgeroepen; in 1988 werden ze een speciale beschermingszone voor vogels. In 2002 volgde het nationale park, en daarmee het maximumaantal bezoekers per dag: het quotum is 1.800 bezoekers per dag voor de Cíes-eilanden (1.300 voor Ons).
Het landschap
Drie eilanden, twee gezichten
De archipel bestaat uit drie eilanden, Monteagudo (noord), do Faro (midden) en San Martiño (zuid); de eerste twee zijn verbonden door een golfbreker en door het zand van het strand van Rodas. Het eiland do Faro en San Martiño worden gescheiden door een zeestraat van zo’n 500 m, de Freu da Porta.
De eilanden hebben twee heel verschillende kanten. Alle drie de eilanden zijn bergachtig, met bijna loodrechte westelijke kliffen van meer dan 100 m hoog en veel zeegrotten, terwijl de zachtere, beschutte oostelijke hellingen bossen, stranden en duinen hebben. Het westen vangt de volle kracht van de Atlantische Oceaan; het oosten, naar de ría gekeerd, is rustig genoeg voor stranden.
Het hoogste punt
Het hoogste punt is Alto das Cíes, 197 m, op Monteagudo. Vanaf de vuurtorens en uitzichtpunten lijken de eilanden één muur tegen de oceaan: bij de vuurtoren van de Cíes vallen onder je kliffen van 175 m loodrecht naar beneden en zie je de hele archipel, een reusachtige golfbreker die de ría van Vigo tegen de Atlantische Oceaan beschermt.
Rodas en de lagune
Tussen Monteagudo en Faro heeft de zee een zandbank opgebouwd. Het strand van Rodas is 1,3 km lang en 60 m breed, en erachter ligt een lagune: bij vloed stroomt de zee aan de westkant tussen de twee eilanden door en vult ze de lagune achter het strand van Rodas.
Zeevogels
De meeuwenkolonie
De Cíes zijn een van de grote zeevogelgebieden van Europa. 22.000 paar geelpootmeeuwen vormen de grootste kolonie ter wereld, en er broeden ook 2.500 paar kuifaalscholvers. De meeuwen beheersen de kliffen en hellingen; de kuifaalscholvers kiezen richels dicht bij zee.
Ze bekijken
Er zijn twee vogelkijkhutten, bij het uitzichtpunt Pedra da Campá en naast de vuurtoren van Monteagudo. Vanuit die op de vuurtorenroute zie je duizenden broedende geelpootmeeuwen en, met wat geluk, kuifaalscholvers die dicht bij zee nestelen. De hutten zijn zo ontworpen dat je kunt kijken zonder de kolonies te storen. Neem een verrekijker mee als je die hebt, wees geduldig en praat zacht: hoe langer je kijkt, hoe meer je ziet.
Een waarschuwing uit het verleden
Niet elke soort is het goed vergaan. In 1960 werden 400 paar Iberische zeekoeten geteld; de vogel is nu vrijwel van de eilanden verdwenen.
Leven in de zee
De wateren rond de Cíes horen bij het nationale park en zitten vol leven.
- Bezoekers uit de oceaan. Dolfijnen, walvissen en zeeschildpadden komen geregeld in de wateren rond de eilanden. Kijk vanaf de boot en de hoge uitzichtpunten.
- De lagune. Op heldere dagen zie je vanaf de dijk over O Lago vissen, krabben en zeewier.
- Bescherming. Harpoenvissen en sportvissen zijn verboden, en duiken met loodgewichten vereist vooraf toestemming. Schelpen verzamelen op de stranden of de zeebodem is niet toegestaan.
Planten van de duinen
Achter de stranden beschutten de duinen planten die aangepast zijn aan zout, wind en verstuivend zand, en sommige daarvan zijn zeldzaam. De bedreigde Armeria pungens, een soort Engels gras, hoort bij de schatten van de Galicisch-Portugese kust die je hier vindt. Alleen over de gemarkeerde paden door de duinen lopen is de eenvoudigste manier om ze te beschermen.
Eilandleven sinds de bronstijd
De eerste eilandbewoners
De eerste nederzetting dateert uit de bronstijd: het dorp As Hortas op de helling van Monte Faro, dat ook in de Romeinse tijd bewoond was. Vondsten laten zien dat de eilandbewoners in de bronstijd schaaldieren en vis uit de wateren in de buurt aten en waarschijnlijk handel dreven met mensen aan de kust. Vlak bij de top kun je een omweg maken naar de castro van As Hortas, de resten van een nederzetting uit de bronstijd, op de vuurtorenroute.
De Eilanden van de Goden
De Romeinen noemden ze de Eilanden van de Goden. Dat is makkelijk te begrijpen als je op Monte Faro staat, met de Atlantische Oceaan onder je uitgespreid.
Kluizenaars en monniken
In de vroege middeleeuwen zochten religieuze gemeenschappen de afzondering van de eilanden op. In de 6e eeuw werden twee kluizenarijen gesticht, San Martiño op het zuidelijke eiland en San Estevo op het middelste eiland, op wier ruïnes nu het informatiecentrum staat.
Het informatiecentrum
Tegenwoordig staat op de plek van San Estevo het informatiecentrum van het park. Het informatiecentrum heeft een tentoonstelling over de waarden van het park, en de geschiedenis is er nog te zien: een van de mensvormige graven die bij San Estevo zijn gevonden, is nog altijd te zien in het informatiecentrum. Het ligt op de vuurtorenroute, zo’n 20 minuten vanaf het informatiehuisje, dus je neemt het makkelijk mee in een wandeling.
Piraten
Afzondering bracht ook gevaar. De eilandbewoners vertrokken halverwege de 16e eeuw vanwege piratenaanvallen, waaronder die van Francis Drake. Lange tijd waren de eilanden vrijwel verlaten.
Soldaten en kolonisten
In de 19e eeuw keerde de veiligheid terug. In de 19e eeuw werden de eilanden versterkt: in 1810 kwam er een artilleriemagazijn in het oude klooster van San Estevo, met een kazerne en een gevangenis bij het strand van Nosa Señora (Nuestra Señora), wat mensen aanmoedigde zich er opnieuw te vestigen.
Gezouten vis en een vuurtoren
Met de kolonisten kwam de industrie. Rond 1840 werden twee viszouterijen gebouwd, een ervan waar nu het restaurant van Rodas staat, en de vuurtoren dateert uit 1852. Bij het meer stond een taverne, en het meer werd gebruikt als kweekplaats voor kreeften. Maar de handel hield geen stand: de concurrentie van de conservenfabrieken aan de kust in de buurt deed de zouterijen de das om, en tegen 1900 waren ze nog maar opslagplaatsen.
De laatste eilandbewoners
Een kleine bevolking, vooral afkomstig uit Cangas, woonde tot het midden van de 20e eeuw op de eilanden. Toen zij vertrokken, kwamen de bezoekers, en begon het moderne verhaal van de eilanden: toerisme en bescherming. Wie vandaag over de paden loopt, passeert de sporen van elk hoofdstuk: het bronstijddorp op Monte Faro, de ruïnes van de kluizenarij onder het informatiecentrum, de dijk en de vuurtoren uit de 19e eeuw, en de plek van de oude zouterij bij Rodas. Weinig stranden ter wereld dragen zo veel geschiedenis zo licht.
De andere eilanden van het park
De Cíes delen het nationale park met drie andere archipels, elk met een eigen karakter.
- Ons heeft een vergelijkbaar vergunningensysteem. Ons is het enige van de Atlantische Eilanden dat nog een vaste bevolking heeft, van minder dan 20 mensen.
- Sálvora heeft een dramatische geschiedenis: in 1921 verging het stoomschip Santa Isabel voor Sálvora; eilandbewoners, vooral vrouwen, roeiden uit om te helpen, maar er kwamen meer dan 200 mensen om.
- Cortegada heeft een spiritueel verleden: in de 14e en 15e eeuw trok het heiligdom op Cortegada grote bedevaarten.
Een dag voor natuurliefhebbers
- Vroege boot: kom met de eerste overtocht, als de eilanden op hun rustigst zijn.
- Vuurtorenroute: loop naar de vogelkijkhut bij Pedra da Campá en verder naar de vuurtoren, met onderweg een stop bij het informatiecentrum.
- As Hortas: de korte omweg naar het bronstijddorp vlak bij de top.
- Lunch: een picknick op een rustplek bij de lagune.
- Middag: de lagune bij vloed, daarna een rustige wandeling langs Rodas en de duinen, op de paden.
- Overtocht naar huis: speur vanaf het dek het water af naar dolfijnen.
Omgaan met de dieren
- Houd afstand van broedende vogels, die snel verstoord raken.
- Gebruik de kijkhutten, die zo zijn ontworpen dat je kunt kijken zonder de kolonies te storen.
- Voer nooit de meeuwen, en houd je eten op het strand opgeborgen.
- Blijf op de paden, vooral door de duinen en bij de kliffen.
- Laat alles achter zoals je het aantrof: schelpen, stenen en planten blijven op de eilanden.
Stranden gevormd door de Atlantische Oceaan
De stranden zijn een gevolg van de vorm van de eilanden. Naar de ría gekeerd en door de eilanden zelf beschut tegen de oceaan, verzamelen de oostelijke oevers zand tot stranden en duinen. De archipel heeft in totaal negen stranden, en Rodas is het meest bezochte strand van Galicië; in februari 2007 riep The Guardian Rodas uit tot ‘het beste strand ter wereld’. Dezelfde beschutting die de stranden laat ontstaan, maakt het water binnen de eilanden rustig genoeg voor de lagune achter Rodas.
Respectvol bezoeken
De regels van het nationale park bestaan om alles te beschermen wat in deze gids wordt beschreven.
- Afval van welke soort ook achterlaten is verboden. Reken niet op afvalbakken; neem alles mee naar huis.
- Vuur in welke vorm ook is verboden, net als kamperen buiten de camping.
- Huisdieren mogen niet aan land, behalve geleidehonden.
- Op de paden mag je alleen wandelen; fietsen en andere voertuigen zijn niet toegestaan.
- Voor drones en vliegers is uitdrukkelijke toestemming van het nationale park nodig.
- Luidsprekers en lawaai dat de natuurlijke rust verstoort zijn niet toegestaan.
- Blijf op de paden, vooral bij broedende meeuwen en door de duinen.
Voorzieningen voor bezoekers
Als nationaal park hebben de eilanden alleen het hoognodige.
- Er is geen drinkwater: de openbare fonteinen hebben geen gezondheidsgarantie, dus neem water mee, al kun je het ook kopen bij de eetgelegenheden op de eilanden.
- Openbare toiletten liggen aan het pad boven de camping, op de route naar de vuurtoren.
- Een EHBO-post is er alleen in het hoogseizoen, op de camping, en Vigo zorgt in de zomer meestal voor strandwachten; het personeel komt met de eerste boot en vertrekt met de laatste.
- De camping ligt op het eiland Faro, je komt erlangs op weg naar de vuurtoren.
Wanneer je gaat
- Het hoogseizoen (de Goede Week en 15 mei–15 september) brengt het warmste weer en de drukste stranden, en dan is de gratis vergunning verplicht. De meeuwenkolonies zijn het drukst in het broedseizoen.
- Buiten het seizoen worden de Cíes en Ons in groepen met gids bezocht, met een gids die de natuur en geschiedenis van de eilanden uitlegt: een uitstekende manier om meer te leren.
- Altijd bepaalt de Atlantische Oceaan de regels: de boten zijn afhankelijk van de zee en het weer.
Erheen in het kort
In het hoogseizoen (de Goede Week en 15 mei–15 september) heeft elke bezoeker vóór vertrek een gratis vergunning van de Xunta nodig, omdat de eilanden een maximumaantal bezoekers per dag hebben. Boten naar de Cíes vertrekken vanuit Vigo, Cangas, Baiona, Sanxenxo en Portonovo, en de overtocht duurt zo’n 40 minuten vanuit Vigo, 35 minuten vanuit Baiona en ongeveer een uur vanuit Cangas (met een stop in Vigo), Sanxenxo en Portonovo. Vraag eerst de vergunning aan; de reserveringscode die je krijgt is twee uur geldig, en je hebt hem nodig om het veerbootticket te kopen.
Dieren en landschappen fotograferen
- Zeevogels: gebruik de kijkhutten en een telelens; dichterbij komen stoort de kolonies en levert zelden een betere foto op.
- De kliffen: de westkant zie je het best vanaf de vuurtoren en de uitzichtpunten, nooit vanaf de rand van de klif.
- De lagune: bij vloed vult het water haar, en op rustige, heldere dagen is het leven onder het oppervlak goed te zien.
- De ruïnes: As Hortas en het graf in het informatiecentrum zijn een nadere blik waard.
- Vanaf de boot: de overtocht geeft het beste zicht op de eilanden als geheel, en de beste kans op dolfijnen.
De eilanden vanaf het water zien
Zeiltocht van een hele dag met schipper. Een zeilboot vanuit Vigo met picknick aan boord, snorkelen en suppen, en voor anker voor de eilanden zodat je naar de vuurtoren kunt wandelen. Ongeveer 8 uur: een kans om de kliffen en het zeeleven vanaf het water te zien.
Retourboot vanuit Vigo of Cangas. De retourboot naar de eilanden, en de dag op de eilanden is helemaal van jou. Ongeveer 5–6 uur.
De tourpagina zet ze allemaal op een rij, met actuele prijzen. Voor vergunningen en veerboten, zie de Cíes-eilanden bezoeken; voor routes, wandelingen en stranden.
Veelgestelde vragen
Wanneer werden de Cíes-eilanden een nationaal park?
Het nationale park van de Atlantische Eilanden van Galicië werd ingesteld op 1 juli 2002. De Cíes waren al sinds 1980 een natuurpark.
Welke vogels leven er op de Cíes-eilanden?
Vooral geelpootmeeuwen (22.000 paar, de grootste kolonie ter wereld) en 2.500 paar kuifaalscholvers.
Hebben er ooit mensen op de Cíes-eilanden gewoond?
Ja. De eerste nederzetting, As Hortas, dateert uit de bronstijd. Vanaf de 6e eeuw woonden er kluizenaars, en een kleine bevolking, vooral afkomstig uit Cangas, bleef er tot het midden van de 20e eeuw.
Kun je dolfijnen zien bij de Cíes-eilanden?
Dolfijnen, walvissen en zeeschildpadden komen geregeld in de wateren rond de eilanden.
Wanneer werd de vuurtoren van de Cíes gebouwd?
De vuurtoren dateert uit 1852.
Hoe groot zijn de Cíes-eilanden?
De archipel van de Cíes telt binnen het nationale park 433 ha land en 2.658 ha zee, en het hoogste punt, Alto das Cíes, is 197 m.
Kan ik de andere eilanden van het park bezoeken?
Ja. Ons heeft een vergelijkbaar vergunningensysteem en een quotum van 1.300 bezoekers per dag; ook de eilanden Sálvora en Cortegada horen bij het park.